Mô hình tính cách Big Five trong tuyển dụng
Big Five là mô hình tính cách được nghiên cứu rộng rãi nhất và là nền tảng của nhiều bảng hỏi dùng trong tuyển chọn. Bài viết này giải thích năm đặc điểm có ý nghĩa gì trong công việc, chúng có thể và không thể dự báo điều gì, và cách sử dụng chúng một cách công bằng bên cạnh các bằng chứng khác.
Tóm tắt
- Sự tận tâm là đặc điểm có liên hệ nhất quán nhất với hiệu quả công việc ở nhiều loại công việc; các đặc điểm còn lại chủ yếu quan trọng ở những vị trí nhất định.
- Các mối liên hệ này ở mức vừa phải. Bảng hỏi tính cách bổ sung thông tin, nhưng không thay thế phỏng vấn có cấu trúc hay bằng chứng về năng lực.
- Cao hơn không tự động có nghĩa là tốt hơn. Hãy so sánh điểm số với một hồ sơ vị trí được xây dựng từ chính công việc.
- Hãy dùng các khoảng chênh lệch làm câu hỏi phỏng vấn, đừng bao giờ dùng làm ngưỡng loại tự động. Quyết định do con người đưa ra.
Năm đặc điểm và biểu hiện của chúng trong công việc
Big Five mô tả tính cách theo năm đặc điểm lớn. Mỗi đặc điểm là một phổ liên tục: đa số mọi người đạt điểm ở khoảng giữa, và cả hai đầu đều có ưu điểm lẫn hạn chế tùy theo công việc. Bảng hỏi báo cáo điểm cho từng đặc điểm, so với một nhóm chuẩn.
- Cởi mở với trải nghiệm: sự tò mò, hứng thú với ý tưởng và thích sự đa dạng. Trong công việc, đặc điểm này thể hiện ở mức độ sẵn sàng thử cách làm mới và mức độ thoải mái trước sự mơ hồ thay vì công việc lặp lại.
- Tận tâm: lập kế hoạch, cẩn thận, kiên trì và đáng tin cậy. Đặc điểm này thể hiện ở việc giữ cam kết, làm việc theo kế hoạch và hoàn thành những gì đã bắt đầu.
- Hướng ngoại: có thêm năng lượng khi tiếp xúc với người khác, tính quyết đoán và sự tự tin trong nhóm. Đặc điểm này thể hiện ở mức độ sẵn sàng lên tiếng, xây dựng mạng lưới quan hệ hoặc chủ động tìm đến người khác.
- Dễ chịu: tinh thần hợp tác, sự tin tưởng và quan tâm đến người khác. Đặc điểm này thể hiện ở cách một người xử lý các lợi ích xung đột: tìm điểm chung hay giữ vững lập trường.
- Ổn định cảm xúc, đầu thấp thường được gọi là nhiễu tâm (neuroticism): giữ bình tĩnh khi chịu áp lực, sau thất bại và khi bị phê bình. Đặc điểm này thể hiện ở cách một người đối phó với hạn chót, khiếu nại và sự không chắc chắn.
Nghiên cứu nói gì
Tính cách đã được nghiên cứu như một yếu tố dự báo hiệu quả công việc trong nhiều thập kỷ. Có hai công trình được trích dẫn đặc biệt thường xuyên.
Trong một phân tích tổng hợp (meta-analysis) trên nhiều nhóm nghề, Barrick và Mount (1991) nhận thấy sự tận tâm là đặc điểm có liên hệ nhất quán nhất với hiệu quả công việc. Hướng ngoại chủ yếu liên quan đến hiệu quả ở những công việc có tính xã hội cao, như quản lý và bán hàng. Các đặc điểm khác cho thấy mối liên hệ yếu hơn hoặc phụ thuộc nhiều hơn vào vị trí.
Gần đây hơn, Sackett, Zhang, Berry và Lievens (2022) đã xem xét lại các ước lượng độ hiệu lực của những phương pháp tuyển chọn phổ biến. Họ ước tính hệ số tương quan giữa sự tận tâm và hiệu quả công việc vào khoảng 0,19, và của phỏng vấn có cấu trúc vào khoảng 0,42.
Điều đó có ý nghĩa gì trong thực tế
- Tính cách có ảnh hưởng, nhưng mức độ ảnh hưởng vừa phải. Riêng điểm tận tâm chỉ giải thích được một phần nhỏ lý do vì sao người này làm việc hiệu quả hơn người kia.
- Giá trị của nó nằm ở việc bổ sung thông tin mà các phương pháp khác khó nắm bắt, chẳng hạn như cách làm việc ưa thích, chứ không phải ở việc thay thế các phương pháp đó.
- Đặc điểm nào phù hợp tùy thuộc vào vị trí. Một đặc điểm có ích ở công việc này có thể trung tính, thậm chí là bất lợi, ở công việc khác.
- Số liệu trung bình trong nghiên cứu mô tả nhóm, không mô tả cá nhân. Chúng cho bạn biết đặc điểm nào đáng đưa vào hồ sơ vị trí, chứ không cho biết một ứng viên cụ thể sẽ làm gì.
Phù hợp với vị trí, không phải “càng cao càng tốt”
Một sai lầm phổ biến là đọc điểm Big Five như một bảng xếp hạng: càng tận tâm, càng ổn định, càng hướng ngoại thì càng tốt. Ở hầu hết các vị trí, mọi thứ không vận hành như vậy. Sự tận tâm rất cao có thể đi kèm tính cứng nhắc trong một công việc thay đổi hằng ngày; sự hướng ngoại rất cao có thể gây mệt mỏi trong một công việc đòi hỏi tập trung trong thời gian dài. Câu hỏi không phải là điểm cao đến đâu, mà là vị trí đó đòi hỏi điều gì.
Xây dựng hồ sơ vị trí trước
- Mô tả công việc: các nhiệm vụ chính, bối cảnh và thế nào là làm tốt, dựa trên phân tích công việc và trao đổi với những người hiểu rõ vị trí.
- Xác định đặc điểm nào phù hợp và đặt cho mỗi đặc điểm một khoảng điểm hợp với công việc. Bỏ qua một đặc điểm khi không có lý do rõ ràng để đưa vào.
- Thống nhất hồ sơ trước khi xem bất kỳ kết quả nào của ứng viên, để hồ sơ không bị điều chỉnh theo một ứng viên được ưu ái.
- So sánh mọi ứng viên với cùng một hồ sơ và ghi lại những điểm nằm ngoài khoảng.
Hãy xây dựng hồ sơ dựa trên công việc, không dựa trên phong cách của người đang giữ vị trí hay của quản lý tuyển dụng. Một hồ sơ sao chép một người thường sẽ tái tạo chính người đó, làm thu hẹp nguồn ứng viên mà không cải thiện khả năng dự báo. Kết nối nhân tài trên Match.hr đi theo hướng này: hồ sơ vị trí và ứng viên đặt cạnh nhau, theo từng đặc điểm, với những khoảng chênh lệch lớn nhất được làm nổi bật.
Vị trí: chuyên viên quản lý khách hàng tại một công ty phần mềm doanh nghiệp. Hồ sơ vị trí trên thang sten từ 1 đến 10: tận tâm 6 đến 8, hướng ngoại 5 đến 8, ổn định cảm xúc 5 đến 8. Ứng viên A đạt 4 điểm tận tâm, 8 điểm hướng ngoại và 6 điểm ổn định cảm xúc. Hướng ngoại và ổn định cảm xúc nằm trong khoảng; tận tâm nằm dưới khoảng, vì vậy đó là khoảng chênh lệch cần tìm hiểu. Câu hỏi phỏng vấn: “Hãy kể về một giai đoạn bạn phải xử lý nhiều cam kết với khách hàng cùng lúc. Bạn theo dõi chúng như thế nào, và điều gì đã xảy ra khi có việc bị sót?” Câu hỏi tiếp theo: “Bây giờ bạn sẽ làm gì khác đi?” Những câu trả lời cụ thể cho bạn biết nhiều hơn hẳn so với riêng điểm số. Mỗi điểm số cũng có một biên sai số, nên kết quả chỉ nằm ngoài khoảng một chút chưa chắc đã là khác biệt thật.
Những sai lầm thường gặp
Trả lời theo hướng được xã hội mong đợi
Ứng viên biết rằng một công việc đang được đặt cược, và một số người sẽ thể hiện bản thân tốt hơn thực tế. Hướng dẫn rõ ràng sẽ giúp ích: không có câu trả lời đúng, và một hồ sơ thiếu thực tế thường lộ ra khi bạn hỏi về hành vi cụ thể. Hãy coi hồ sơ là điểm khởi đầu cho các câu hỏi, không phải là một phán quyết.
Dùng một đặc điểm làm ngưỡng loại
Loại tất cả những ai dưới một mức điểm cố định ở một đặc điểm sẽ biến một yếu tố dự báo vừa phải thành một bộ lọc cứng. Với độ lớn của các mối liên hệ như vậy, bạn sẽ từ chối những người lẽ ra đã làm tốt, và có thể gây bất lợi cho một số nhóm nếu thang đo không hoạt động tốt như nhau với mọi người. Hãy dùng khoảng chênh lệch để quyết định nên hỏi gì, không phải để quyết định loại ai. Cách kiểm tra sự khác biệt giữa các nhóm được giải thích trong phần công bằng và thiên lệch.
Đọc riêng lẻ một đặc điểm
Các đặc điểm kết hợp với nhau. Mức dễ chịu thấp cùng với sự tận tâm cao có thể mô tả một nhà đàm phán cứng rắn, có nguyên tắc; cùng mức dễ chịu thấp đó nhưng đi kèm ổn định cảm xúc thấp có thể biểu hiện khác khi chịu áp lực. Hãy đọc toàn bộ hồ sơ, đặt cạnh hồ sơ vị trí, trước khi rút ra kết luận từ một thang đo.
Dùng bảng hỏi phát triển cho mục đích tuyển chọn
Một số bảng hỏi tính cách được thiết kế cho coaching hoặc phát triển đội nhóm. Chúng có thể thiếu chuẩn cho ứng viên, thiếu bằng chứng về khả năng dự báo hiệu quả công việc, hoặc thiếu cơ chế chống giả mạo câu trả lời. Hãy kiểm tra mục đích sử dụng mà nhà phát hành nêu rõ. Điều này cũng áp dụng cho các bài test luyện tập, chẳng hạn như trên Assessment-Training.com: chúng giúp ứng viên chuẩn bị và không phải là công cụ tuyển chọn.
Ngôn ngữ và nhóm chuẩn
Một bảng hỏi đã dịch không tự động đo cùng một thứ, và điểm số chỉ có ý nghĩa khi so với nhóm được dùng để so sánh. Hãy kiểm tra xem phiên bản ngôn ngữ đó đã được phân tích riêng chưa và nhóm chuẩn có phù hợp với ứng viên của bạn không, chẳng hạn theo quốc gia, ngôn ngữ và lực lượng lao động. Người trả lời bằng ngôn ngữ thứ hai có thể hiểu một số nhận định theo cách khác.
Cách sử dụng Big Five hiệu quả
- Bắt đầu từ một hồ sơ vị trí, được thống nhất trước khi bất kỳ ai xem kết quả.
- Kết hợp tính cách với các bằng chứng khác: phỏng vấn có cấu trúc và, khi vị trí đòi hỏi, một bài test năng lực nhận thức hoặc bài test kỹ năng. Mỗi phương pháp bao quát một điều mà các phương pháp khác bỏ sót.
- Cho ứng viên biết trước bạn sẽ đo gì, vì sao và sẽ sử dụng kết quả như thế nào. Nói rõ rằng không có câu trả lời đúng.
- Trao đổi kết quả với ứng viên. Hỏi về những tình huống cụ thể đằng sau các khoảng chênh lệch lớn nhất và cho họ cơ hội bổ sung bối cảnh.
- Ghi lại cách bạn cân nhắc kết quả, để quyết định có thể được giải thích về sau.
- Để con người đưa ra quyết định. Hồ sơ tính cách hỗ trợ cho nhận định; nó không thay thế nhận định.
Các bài đánh giá tính cách trên Match.hr dựa trên Big Five, và mỗi bảng hỏi đều nêu rõ mục đích sử dụng, độ tin cậy của từng thang đo và nhóm chuẩn được dùng để so sánh.
Nguồn tham khảo
- Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: a meta-analysis. Personnel Psychology.
- Sackett, P. R., Zhang, C., Berry, C. M., & Lievens, F. (2022). Revisiting meta-analytic estimates of validity in personnel selection: addressing systematic overcorrection for restriction of range. Journal of Applied Psychology.