Model osobowości Wielkiej Piątki w rekrutacji

Wielka Piątka to najlepiej zbadany model osobowości i podstawa wielu kwestionariuszy stosowanych w selekcji. Ten przewodnik wyjaśnia, co pięć cech oznacza w pracy, co pozwalają, a czego nie pozwalają przewidzieć i jak rzetelnie korzystać z nich obok innych informacji o kandydacie.

W skrócie

  • Sumienność to cecha najbardziej konsekwentnie powiązana z efektywnością zawodową w różnych zawodach; pozostałe cechy mają znaczenie głównie na określonych stanowiskach.
  • Te związki są umiarkowane. Kwestionariusz osobowości dostarcza dodatkowych informacji, ale nie zastępuje ustrukturyzowanej rozmowy kwalifikacyjnej ani danych o zdolnościach.
  • Wyższy wynik nie oznacza automatycznie lepszego. Wyniki należy porównywać z profilem stanowiska opracowanym na podstawie samej pracy.
  • Rozbieżności warto traktować jako tematy do rozmowy, nigdy jako automatyczny próg odcięcia. Decyzję podejmuje człowiek.

Pięć cech i ich przejawy w pracy

Wielka Piątka opisuje osobowość za pomocą pięciu szerokich cech. Każda z nich to kontinuum: większość ludzi uzyskuje wyniki gdzieś pośrodku, a oba krańce mają zalety i wady zależnie od rodzaju pracy. Kwestionariusz podaje wynik dla każdej cechy w odniesieniu do grupy normatywnej.

  • Otwartość na doświadczenie: ciekawość, zainteresowanie ideami i upodobanie do różnorodności. W pracy widać ją w tym, jak chętnie ktoś próbuje nowych rozwiązań i jak dobrze czuje się w sytuacjach niejednoznacznych zamiast w rutynie.
  • Sumienność: planowanie, staranność, wytrwałość i niezawodność. Przejawia się w dotrzymywaniu zobowiązań, pracy według planu i doprowadzaniu spraw do końca.
  • Ekstrawersja: czerpanie energii z kontaktu z innymi, asertywność i swoboda w grupie. Widać ją w tym, jak chętnie ktoś zabiera głos, buduje sieć kontaktów lub szuka towarzystwa innych.
  • Ugodowość: współpraca, zaufanie i liczenie się z innymi. Przejawia się w tym, jak ktoś radzi sobie ze sprzecznymi interesami: szuka wspólnego gruntu czy obstaje przy swoim.
  • Stabilność emocjonalna, której niski biegun często nazywa się neurotycznością: zachowanie spokoju pod presją, po niepowodzeniach i w obliczu krytyki. Widać ją w tym, jak ktoś radzi sobie z terminami, reklamacjami i niepewnością.

Co mówią badania

Osobowość jako predyktor efektywności zawodowej bada się od dziesięcioleci. Szczególnie często przywołuje się dwie prace.

W metaanalizie obejmującej różne grupy zawodowe Barrick i Mount (1991) wykazali, że sumienność jest cechą najbardziej konsekwentnie powiązaną z efektywnością zawodową. Ekstrawersja wiązała się z efektywnością głównie w zawodach o silnym komponencie społecznym, takich jak zarządzanie i sprzedaż. Pozostałe cechy wykazywały słabsze lub bardziej zależne od stanowiska związki.

Nowsza praca Sacketta, Zhanga, Berry’ego i Lievensa (2022) ponownie przeanalizowała szacunki trafności popularnych metod selekcji. Autorzy oszacowali korelację między sumiennością a efektywnością zawodową na około 0,19, a w przypadku ustrukturyzowanych rozmów kwalifikacyjnych na około 0,42.

Co to oznacza w praktyce

  • Osobowość ma znaczenie, ale efekt jest umiarkowany. Sam wynik sumienności wyjaśnia jedynie niewielką część tego, dlaczego jedna osoba osiąga lepsze wyniki niż inna.
  • Jej wartość polega na dostarczaniu informacji, które inne metody uchwytują słabiej, na przykład o preferowanym stylu pracy, a nie na zastępowaniu tych metod.
  • To, które cechy są istotne, zależy od stanowiska. Cecha pomocna w jednej pracy może być neutralna, a nawet niekorzystna w innej.
  • Średnie z badań opisują grupy, nie jednostki. Wskazują, które cechy warto uwzględnić w profilu stanowiska, a nie to, jak zachowa się konkretny kandydat.

Dopasowanie do stanowiska zamiast zasady „im więcej, tym lepiej”

Częstym błędem jest odczytywanie wyników Wielkiej Piątki jako rankingu: im bardziej sumienny, stabilny i ekstrawertyczny kandydat, tym lepiej. Na większości stanowisk tak to nie działa. Bardzo wysoka sumienność może iść w parze ze sztywnością w pracy, która zmienia się z dnia na dzień; bardzo wysoka ekstrawersja może być wyczerpująca w pracy wymagającej długich okresów skupienia. Pytanie nie brzmi, jak wysoki jest wynik, lecz czego wymaga stanowisko.

Najpierw profil stanowiska

  1. Opisać pracę: główne zadania, kontekst i to, jak wygląda dobra efektywność, na podstawie analizy stanowiska i rozmów z osobami, które je znają.
  2. Określić, które cechy są istotne, i ustalić dla każdej zakres odpowiedni do pracy. Pominąć cechę, jeśli nie ma wyraźnego powodu, by ją uwzględnić.
  3. Uzgodnić profil, zanim pozna się wyniki któregokolwiek kandydata, aby nie dopasować go do faworyta.
  4. Porównywać każdego kandydata z tym samym profilem i odnotowywać, gdzie wykracza poza zakres.

Profil należy opierać na pracy, a nie na stylu obecnego pracownika na tym stanowisku czy menedżera prowadzącego rekrutację. Profil skopiowany z jednej osoby zwykle odtwarza tę osobę, co zawęża pulę kandydatów, nie poprawiając trafności prognozy. Dopasowanie talentów w Match.hr działa właśnie w ten sposób: profil stanowiska i kandydat obok siebie, cecha po cesze, z wyróżnieniem największych rozbieżności.

Przykład Profil stanowiska i kandydat, przykład fikcyjny

Stanowisko: account manager w firmie dostarczającej oprogramowanie biznesowe. Profil stanowiska na skali stenowej od 1 do 10: sumienność od 6 do 8, ekstrawersja od 5 do 8, stabilność emocjonalna od 5 do 8. Kandydat A uzyskuje 4 w sumienności, 8 w ekstrawersji i 6 w stabilności emocjonalnej. Ekstrawersja i stabilność emocjonalna mieszczą się w zakresie; sumienność jest poniżej niego, więc to tę rozbieżność warto zbadać. Pytanie na rozmowie: „Proszę opowiedzieć o okresie, w którym jednocześnie trzeba było dotrzymać wielu zobowiązań wobec klientów. Jak udawało się nad nimi zapanować i co się działo, gdy coś umknęło?” Pytanie pogłębiające: „Co z dzisiejszej perspektywy zrobiłby Pan/zrobiłaby Pani inaczej?” Konkretne odpowiedzi mówią znacznie więcej niż sam wynik. Każdy wynik ma też margines błędu, więc rezultat tuż poza zakresem nie musi oznaczać rzeczywistej różnicy.

Typowe pułapki

Odpowiadanie zgodnie z aprobatą społeczną

Kandydaci wiedzą, że stawką jest praca, i niektórzy przedstawiają się w korzystniejszym świetle, niż wynikałoby to z rzeczywistości. Pomagają jasne instrukcje: nie ma dobrych ani złych odpowiedzi, a nierealistyczny profil zwykle wychodzi na jaw, gdy pyta się o konkretne zachowania. Profil należy traktować jako punkt wyjścia do pytań, a nie jako werdykt.

Cecha jako próg odcięcia

Odrzucanie wszystkich poniżej ustalonego wyniku w jednej cesze zamienia umiarkowany predyktor w sztywny filtr. Przy tej sile związków odrzuci się osoby, które poradziłyby sobie dobrze, a niektóre grupy mogą znaleźć się w gorszym położeniu, jeśli skala nie działa jednakowo dobrze dla wszystkich. Rozbieżności powinny decydować o tym, o co zapytać, a nie kogo odrzucić. Sposób sprawdzania różnic między grupami opisano na stronie Bezstronność testów.

Interpretowanie jednej cechy w oderwaniu od reszty

Cechy się łączą. Niska ugodowość przy wysokiej sumienności może opisywać stanowczego, pryncypialnego negocjatora; ta sama niska ugodowość przy niskiej stabilności emocjonalnej może pod presją przejawiać się inaczej. Przed wyciągnięciem wniosków z jednej skali warto przeczytać cały profil, mając obok profil stanowiska.

Kwestionariusz rozwojowy użyty do selekcji

Niektóre kwestionariusze osobowości powstały z myślą o coachingu lub rozwoju zespołu. Mogą nie mieć norm dla kandydatów do pracy, dowodów na to, że przewidują efektywność, ani zabezpieczeń przed zniekształcaniem odpowiedzi. Należy sprawdzić przeznaczenie podane przez wydawcę. To samo dotyczy testów próbnych, takich jak te w Assessment-Training.com: pomagają kandydatom się przygotować i nie są narzędziami selekcji.

Wersja językowa i grupa normatywna

Przetłumaczony kwestionariusz nie mierzy automatycznie tego samego, a wynik ma znaczenie tylko w odniesieniu do grupy, z którą się go porównuje. Warto sprawdzić, czy wersja językowa została przeanalizowana osobno i czy grupa normatywna pasuje do kandydatów, na przykład pod względem kraju, języka i populacji pracujących. Osoba odpowiadająca w drugim języku może inaczej rozumieć niektóre stwierdzenia.

Jak dobrze korzystać z Wielkiej Piątki

  • Zacząć od profilu stanowiska uzgodnionego, zanim ktokolwiek zobaczy wyniki.
  • Łączyć osobowość z innymi źródłami informacji: ustrukturyzowaną rozmową kwalifikacyjną oraz, jeśli wymaga tego stanowisko, testem zdolności poznawczych lub testem umiejętności. Każda metoda obejmuje coś, czego nie uchwytują pozostałe.
  • Poinformować kandydatów z wyprzedzeniem, co będzie mierzone, w jakim celu i jak zostaną wykorzystane wyniki. Wyjaśnić, że nie ma dobrych ani złych odpowiedzi.
  • Omówić wyniki z kandydatem. Zapytać o konkretne sytuacje stojące za największymi rozbieżnościami i dać mu przestrzeń na uzupełnienie kontekstu.
  • Zapisać, jak zostały zważone wyniki, aby decyzję można było później wyjaśnić.
  • Decyzję powinien podjąć człowiek. Profil osobowości wspiera ocenę, ale jej nie zastępuje.

Testy osobowości w Match.hr opierają się na Wielkiej Piątce, a przy każdym podano jego przeznaczenie, rzetelność poszczególnych skal i grupę normatywną, z którą porównywane są wyniki.

Źródła

  • Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: a meta-analysis. Personnel Psychology.
  • Sackett, P. R., Zhang, C., Berry, C. M., & Lievens, F. (2022). Revisiting meta-analytic estimates of validity in personnel selection: addressing systematic overcorrection for restriction of range. Journal of Applied Psychology.

Najczęściej zadawane pytania

Która cecha Wielkiej Piątki ma największe znaczenie w rekrutacji?

W różnych zawodach najbardziej konsekwentny związek z efektywnością wykazuje sumienność. Poza tym wszystko zależy od stanowiska: ekstrawersję wiązano głównie z pracą o silnym komponencie społecznym, taką jak zarządzanie i sprzedaż. To profil stanowiska, oparty na analizie pracy, powinien decydować, które cechy brać pod uwagę i jakie zakresy są odpowiednie.

Czy można odrzucić kandydata wyłącznie na podstawie profilu osobowości?

Odradzamy to. Związek między osobowością a efektywnością jest umiarkowany, każdy wynik obarczony jest błędem pomiaru, a profil opisuje preferencje, a nie zdolności. Profil warto wykorzystać do przygotowania pytań na rozmowę i rozważyć go łącznie z innymi informacjami. Decyzję podejmuje człowiek, który powinien umieć ją uzasadnić.

Czy Wielka Piątka to to samo co wskaźnik typów osobowości?

Nie. Wskaźniki typów przypisują ludzi do kilku kategorii; kwestionariusze Wielkiej Piątki mierzą natężenie każdej cechy w porównaniu z grupą normatywną. Ponieważ większość ludzi w większości cech uzyskuje wyniki zbliżone do środka skali, wyniki cech zachowują informacje, które typologie pomijają, co czyni porównanie z profilem stanowiska bardziej precyzyjnym.

Przebadaj pierwszego kandydata jeszcze dziś

Darmowe konto, bez karty kredytowej, wyniki w kilka minut.